การใช้ยาคุมกำเนิด

ในประเทศไทย วัยรุ่นสามารถเลือกซื้อยาคุมกำเนิดได้เองตามร้านขายยาทั่วไป หรือสั่งซื้อทางอินเตอร์เน็ต ยาคุมกำเนิดที่มีฮอร์โมนเป็นส่วนประกอบถูกใช้อย่างแพร่าหลาย เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์และเพื่อเหตุผลอื่น เช่น รักษาสิว ปรับประจำเดือน แต่พบปัญหาที่ทำให้วัยรุ่นใช้ยาคุมกำเนิดไม่ต่อเนื่อง ได้แก่ กังวลเรื่องผลข้างเคียง ลืมกิน หรือลืมนัดฉีดยาคุมกำเนิด ปัจจุบันองค์การอนามัยโลกแนะนำให้วัยรุ่นที่มีเพศสัมพันธ์แล้วป้องกันการตั้งครรภ์ด้วยการใช้ยาคุมกำเนิดระยะยาว เช่น ยาฝังคุมกำเนิด หรือห่วงอนามัยเนื่องจากมีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันการตั้งครรภ์และวัยรุ่นมีโอกาสที่จะใช้ต่อเนื่องได้นาน 3-5 ปี นอกจากนี้ยังแนะนำให้ใช้คู่กับถุงยางอนามัยเพื่อป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ด้วย กลไกสำคัญของยาคุมกำเนิดที่มีฮอร์โมนเป็นส่วนประกอบ คือ ป้องกันการตกไข่ ทำให้มูกบริเวณปากมดลูกข้นและเหนียว ทำให้อสุจิไม่สามารถผ่านเข้าไปปฏิสนธิกับไข่ได้ และทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกไม่เหมาะสมในการฝังตัวของตัวอ่อนที่เกิดจากการปฏิสนธิ วิธีใช้ยาคุมกำเนิด มี 3 วิธีคือ

1. เริ่มยาคุมครั้งแรก ภายใน 5 วันแรกของรอบเดือน เป็นวิธีที่นิยมใช้กันทั่วไป
2. เริ่มอาทิตย์แรกของรอบเดือน โดยในอาทิตย์นั้นก่อนใช้ต้องไม่มีเพศสัมพันธ์มาก่อน
3. Quick start technique เหมาะกับวัยรุ่นที่ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ แนะนำให้เริ่มยาคุมกำเนิดในวันนั้น ๆ ได้เลย หากพิสูจน์ได้ว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ก่อนเริ่มยาคุม

ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน กินยังไง มีผลข้างเคียงอย่างไร

ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน เหมาะกับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันการตั้งครรภ์หรือกรณีที่มีความเสี่ยงที่จะตั้งครรภ์เนื่องจากการคุมกำเนิดที่ใช้อยู่มีประสิทธิภาพไม่เพียงพอ เช่น ถุงยางแตกขณะร่วมเพศ หรือลืมกินยาคุมกำเนิด

วิธีการใช้ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน คือ กินยาชนิดที่มีฮอร์โมนโพรเจสเทอโรนอย่างเดียวใน 1 กล่อง ประกอบด้วยยาที่มีฮอร์โมน 2 เม็ด มีชื่อการค้าว่า Postinor®, Madonna® ประสิทธิภาพยาจะสูงถ้ากินหลังมีเพศสัมพันธ์ทันที แนะนำให้กิน 2 เม็ดพร้อมกันภายใน 72 ชั่วโมง หรือกิน 1 เม็ดทันทีหลังการมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ได้ป้องกัน และกินเม็ดที่ 2 ห่างจากเม็ดแรก 12 ชั่วโมง

กินยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม โดยกินยาคุมกำเนิดชนิดแผง 21 หรือ 28 เม็ด

วิธีใช้ยาคุมกำเนิดแบบ 28 เม็ด

1. เริ่มกินวันแรกที่มีประจำเดือน
2. กินตามลูกศรวันละ 1 เม็ด เวลาเดียวกันทุกวัน (กินให้ตรงเวลาทุกวัน)
3. กินหมดแล้วให้ต่อแผงใหม่เลยทันที
4. ช่วงที่กินแถวสุดท้ายประมาณ 1-3 วัน จะเริ่มมีประจำเดือน

วิธีใช้ยาคุมกำเนิดแบบ 21 เม็ด

1. เริ่มกินวันแรกที่มีประจำเดือน
2. กินตามลูกศรวันละ 1 เม็ด เวลาเดียวกันทุกวัน (กินให้ตรงเวลาทุกวัน)
3. กินหมดแผง เว้น 7 วัน วันที่ 8 ต่อแผงใหม่เลย
4. หลังหยุดยาประมาณ 1-3 วัน จะเริ่มมีประจำเดือน

วิธีแก้ไขกรณีลืมกินยาคุมกำเนิด

หากลืมกิน 1 เม็ด ให้รีบกินทันทีที่นึกได้ แม้ว่าจะต้องกินยา 2 เม็ดในเวลาเดียวกัน และกินยาเม็ดต่อไปเวลาเดิม

หากลืมในสัปดาห์ที่ 3 จะต้องเริ่มรับประทานยาแผงใหม่ทันทีที่หมดยาโดยจะมีเลือดประจำเดือนหลังจากที่รับประทานยาแผงที่ 2 หมด แต่อาจจะมีเลือดประจำเดือนเป็นหยด/กระปริดกระปรอยได้ ในระหว่างวันที่รับประทานยาเม็ดที่มีสารออกฤทธิ์

หากลืมกินยา 2 เม็ด ให้กินยา 2 เม็ด ทันทีที่นึกได้ และกินยาเม็ดต่อไปเวลาเดิม หรือกินยายา 2 เม็ดติดต่อกัน 2 วัน แล้วกินยาต่อไปตามปกติ